Adi Ortaklık Kavramı Ve Yargıtay Kararları Işığında Tasfiye Süreci

Adi ortaklık, günümüz ticaret hayatında basit kuruluşu ve esnek yapısı nedeniyle sıkça tercih edilen, ancak tasfiye aşamasında en çok hukuki uyuşmazlığın yaşandığı ortaklık türüdür.

Aşağıda, ilgili mevzuat ve yerleşik mahkeme içtihatları doğrultusunda adi ortaklığın tanımı ve tasfiye prosedürü detaylandırılmıştır.

1. Adi Ortaklık Nedir?

6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 620. maddesine göre adi ortaklık; iki veya daha fazla kişinin, emeklerini ve mallarını ortak bir amaca erişmek üzere birleştirmeyi üstlendikleri bir sözleşmedir.

Temel Özellikleri:

• Tüzel Kişiliği Yoktur: Adi ortaklığın kendine ait bir mal varlığı veya bağımsız bir kişiliği bulunmaz; her türlü işlem ortaklar tarafından yerine getirilir.
• Sınırsız Sorumluluk: Ortaklar, ortaklık borçlarından dolayı üçüncü kişilere karşı şahsi mal varlıklarıyla sınırsız ve müteselsilen sorumludur.
• Şekil Şartına Bağlı Değildir: Sözlü veya yazılı olarak kurulabilir.

2. Adi Ortaklığın Sona Erme Nedenleri

TBK m. 639 uyarınca ortaklık; amacın gerçekleşmesi veya imkansızlaşması, ortaklardan birinin ölümü (sözleşmede aksi yoksa), bir ortağın iflası veya kısıtlanması, ortakların oybirliği kararı veya haklı bir sebebin varlığı halinde mahkeme kararı ile sona erer.

"Bir ortak tarafından açılan sermaye payı veya kâr payı talepli dava, aynı zamanda ortaklığın feshini ve tasfiyesini de kapsar." (Yargıtay 3. HD, 29.04.2014, E. 2014/2569, K. 2014/6532).

3. Tasfiye Süreci ve Aşamaları

Tasfiye, Yargıtay’ın deyimiyle bir “arıtma” işlemidir; ortaklığın tüm hesaplarının görülüp, mal varlığının paraya çevrilerek borçların ödenmesi ve kalan artığın paylaştırılması sürecidir. Yerleşik içtihatlara göre tasfiye üç aşamada gerçekleştirilmelidir:

I. Aşama: Mal Varlığının Belirlenmesi Ortaklığın sona erdiği tarih itibarıyla tüm aktif ve pasif mal varlığı saptanır. Yönetici ortaktan kurulduğu tarihten itibaren tüm muhasebe kayıtlarını içeren hesap listesi istenir.

II. Aşama: Paraya Çevirme (Likidasyon) Ortaklığın mevcut malları satılarak nakde çevrilir. Eğer mallar mevcut değilse, değerleri bilirkişi marifetiyle karar tarihine en yakın tarihteki rayiç değerler üzerinden saptanır.

III. Aşama: Dağıtım ve Son Bilanço Elde edilen değerden şu sıra takip edilerek ödeme yapılır:

1. Üçüncü kişilere olan borçlar (Özellikle vergi ve SGK gibi amme borçları önceliklidir).
2. Ortaklardan her birinin ortaklığa verdiği avanslar ve yaptığı giderler.
3. Ortakların koydukları sermaye (katılım) payları.
4. Geriye bir şey artarsa (tasfiye artığı), bu kazanç ortaklar arasında kâr payları oranında dağıtılır; eğer varlık borçları karşılamazsa zarar aynı oranda paylaştırılır.

4. Adi Ortaklıkta Tasfiyeyi Kim Yapar?

TBK m. 644 uyarınca asıl olan, tasfiyenin tüm ortakların elbirliğiyle yapılmasıdır. Ancak ortaklar anlaşamazlarsa:

• Ortaklar dışarıdan bir tasfiye görevlisi atayabilir.
• Anlaşma sağlanamazsa, her bir ortağın istemi üzerine hâkim (mahkeme) bir tasfiye memuru atar.

Yeni TBK’na göre mahkemeler bizzat tasfiyeyi yapmaz; sadece tasfiye memuru atar ve memur ile ortaklar arasındaki uyuşmazlıkları çözer.

5. Görevli ve Yetkili Mahkeme

• Asliye Hukuk Mahkemesi: Genel görevli mahkemedir.
• Asliye Ticaret Mahkemesi: Eğer adi ortaklık bir ticari işletme işletiyorsa, uyuşmazlık "ticari dava" sayıldığından görevli mahkeme Ticaret Mahkemesi'dir.

Adi Ortaklığın Tasfiyesine İlişkin Örnek Mahkeme Kararları

• YHGK, 08.07.2020, E. 2017/3-1768, K. 2020/541: "Adi ortaklığın tasfiye prosedürü (3 aşamalı süreç) eksiksiz bir biçimde uygulanmalıdır; tasfiye tarihi belirli olmadığından karar tarihine en yakın tarih esas alınmalıdır.".
• Yargıtay 3. HD, 18.11.2014, E. 2014/11009, K. 2014/15095: "Ortaklık amacının gerçekleşmiş olması tasfiyeye engel değildir; uzman tasfiye memuru atanarak süreç yürütülmelidir.".
• Yargıtay 3. HD, 18.11.2014, E. 2014/10535, K. 2014/15088: "Ortaklık gelirleri tasfiyeden önce taksim edilemez; tasfiyeye kadar bu gelirler üzerinde elbirliği mülkiyeti devam eder.".
• Yargıtay 13. HD, 03.02.2011, E. 2010/5661, K. 2010/1578: "Ortaklık sözleşmesinde özel hüküm yoksa, tasfiye sırası BK (TBK) hükümlerine göre takip edilmelidir.".
• HGK, 30.11.2011, E. 2011/13534, K. 2011/724: "Tasfiye, bütün hesapların görülüp ilişkilerin kesilmesi yoluyla ortaklığın sona erdirilmesidir.".

Cengiz SERTTAŞ

Türk ve Alman Barosu Avukatı / Arabulucu

Adli Muhasebe Bilim Uzmanı/Patent ve Marka Vekili