Anayasa Mahkemesinin CMK 134 iptal kararı (2023/128 e. 2026/36 k.) Hakkında (Bilgisayar kütüklerinin delil değeri)

1. Kararın Künyesi ve Giriş

Anayasa Mahkemesi (AYM), dijital verilerin aranması ve el konulması rejimini düzenleyen 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun (CMK) 134. maddesini, özel hayatın gizliliği ve kişisel verilerin korunması hakkına aykırı bularak temelinden sarsan bir iptal kararı vermiştir. Bursa 1. Asliye Ceza Mahkemesi’nin somut norm denetimi başvurusu üzerine verilen bu karar, dijital delil elde etme sürecindeki yasal boşlukları ve usul eksikliklerini tescil etmiştir.

2. CMK 134. Madde Uyarınca Dijital Arama ve El Koymanın Hukuki Şartları

Bir dijital inceleme işleminin hukuken geçerli kabul edilebilmesi için aşağıdaki kümülatif şartların varlığı aranmaktadır. Bu şartlardan birinin dahi eksikliği, yapılan işlemi ve elde edilen delili sakatlamaktadır:

Hukuki Geçerlilik Koşulları:

• Kuvvetli Şüphe: Soruşturma kapsamında, somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin varlığı.
• Son Çare (Subsidiye) Olma: Başka surette delil elde etme imkanının bulunmaması (AYM kararı bu kriteri demokratik toplum düzeninin bir gereği olarak vurgular).
• Hâkim Kararı: Esas olan hâkim kararıdır. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısının kararı olsa dahi, bu karar 24 saat içinde hâkim onayına sunulmalı ve hâkim 24 saat içinde kararını vermelidir.

3. İmaj Alma ve Kopya Verme Zorunluluğu: Adli Bilişim Perspektifi

Müvekkil savunmasının teknik ve hukuki temelini, CMK 134/3 ve 134/4 maddelerinde düzenlenen "yedekleme" ve "kopya teslimi" usulleri oluşturur. Bir adli bilişim uzmanı gözüyle bu süreçler sadece şekli şart değil, delilin "aslına uygunluk" teminatıdır.

• Zorunlu Yedekleme ve İmaj alma (CMK 134/3): Maddede belirtilen yedekleme, verilerin sadece basit bir kopyalanması değildir. Teknik olarak verilerin fiziksel imajının alınması, işlem sırasında mutlaka Donanımsal Yazma Koruyucular kullanılarak orijinal verinin manipülasyonunun engellenmesi zorunludur. Bu işlemle verinin Dijital Parmak İzi (Hash değeri) el koyma anında sabitlenir.
• Kopyanın Teslimi ve Delil Zinciri (CMK 134/4): Alınan imajın bir kopyasının şüpheliye veya vekiline verilerek tutanağa geçirilmesi emredici bir hükümdür. Bu teslimat yapılmadığı takdirde Delil Zinciri kırılmış sayılır. Savunma tarafı, el konulan verinin Hash değerini o an doğrulayamazsa, daha sonra adli emanette veriye ekleme yapılmadığını (ekilen delil riskini) denetleme imkanından mahrum kalır.

Bu iki usulün uygulanmaması, delil bütünlüğü ve denetlenebilirlik ilkelerini teknik açıdan imkansız kılar.

4. AYM'nin İptal Gerekçeleri: Ölçülülük ve Öngörülebilirlik Eksikliği

AYM, kararında CMK 134. maddedeki mevcut düzenlemenin Anayasa’nın 13. (Ölçülülük) ve 20. (Özel Hayatın Gizliliği) maddelerine aykırılığını tespit etmiştir. Mahkeme, devletin dijital veriler üzerindeki yetkisinin "sınırsız" olmadığını vurgulayarak şu üç ana eksikliği belirlemiştir:

1. Saklama Süresi ve Amacı (Belirsizlik): Kişisel verilerin ne kadar süreyle saklanacağı, hangi amaçla ne zamana kadar kullanılacağı konusunda yasal bir sınırlama bulunmaması "öngörülebilirlik" ilkesine aykırıdır.
2. İmha Protokollerinin Yokluğu: Soruşturma ile ilgisiz veya suç unsuru taşımayan verilerin hangi usulle ve ne zaman imha edileceğine dair yasal güvencelerin bulunmaması, Unutulma Hakkı ve KVKK ilkelerini ihlal etmektedir.
3. Kötüye Kullanıma Karşı Denetim Eksikliği: Verilerin işlenmesi sürecinde veri sahibinin haklarını koruyacak etkili bir idari veya yargısal denetim mekanizmasının kurulmamış olması.

AYM'ye göre, bu eksiklikler dijital el koyma rejimini "öngörülemez" kılmaktadır. Özellikle 134/1 ve 134/2'nin iptal edilmesiyle, 134/3 ve 134/4. fıkraların "uygulama alanı" kalmadığı Mahkemece açıkça ifade edilmiştir.

5. Usulsüz El Koymanın "Hukuka Aykırı Delil" Niteliğine Etkisi

İmaj alınmadan ve kopya verilmeden gerçekleştirilen işlemler, dijital verinin doğası gereği (kolayca değiştirilebilir, silinebilir, eklenebilir) delili "hukuki duyum/şüphe” seviyesine indirger. AYM’nin vurguladığı üzere, demokratik bir hukuk düzeninde "delillerin hukuka uygun yöntemlerle elde edilmesi" sadece usuli bir kural değil, adil yargılanma hakkının özüdür. 134/3 ve 134/4'teki güvencelerin bypass edilmesi, yargılamayı demokratik standartların dışına itmektedir.

6. Savunma Stratejisi: Müvekkil Bilgisayarlarına İmaj Alınmadan El Konulması Durumu

Müvekkilin cihazlarına yerinde müdahale edilerek imaj alınmaması ve kopya teslim edilmemesi durumunda izlenecek strateji şudur:

• Veri Bütünlüğünün Teknik İmkansızlığı: Olay yerinde yazma korumalı imaj alınmadığı için, adli emanet sürecinde cihazdaki verilerin değişmediği, yeni dosya eklenmediği veya metadata bilgilerinin manipüle edilmediği kanıtlanamaz. Bu durum, delilin güvenilirliğini teknik olarak "sıfıra" indirir.
• Silahların Eşitliği ve Savunma Hakkı: Savunmaya kopya verilmemesi, iddia makamının elindeki delili gizlemesi ve savunmanın kendi uzmanları aracılığıyla bu verileri inceletememesi demektir. Bu, "silahların eşitliği" ilkesinin açık ihlalidir.
• Hukuka Aykırılık ve İptal Kararının Etkisi: Her ne kadar iptal kararı 9 ay sonra yürürlüğe girecek olsa da, AYM'nin mevcut yasayı Anayasa'ya aykırı bularak bu maddelerin "yetersizliğini" tespit etmesi, devam eden davalarda hâkimlere birer yorum ilkesi sağlar. CMK 134/3 ve 4’e aykırı işlem, mutlak bozma sebebi ve delil yasakları kapsamında değerlendirilmelidir.

7. Sonuç ve Genel Değerlendirme

Nihai Hukuki Mütalaa: AYM’nin 2023/128 E. sayılı kararı, mevcut dijital el koyma usulünün birey haklarını korumada yetersiz olduğunu tescil etmiştir. Mevcut 9 aylık geçiş süreci, yasal bir boşluk oluşmaması içindir; ancak bu süre usulsüzlüklere meşruiyet kazandırmaz. İmaj alınmadan ve kopya teslim edilmeden gerçekleştirilen el koyma işlemleri sonucunda elde edilen veriler, veri bütünlüğü bozulmuş ve denetimden kaçırılmış materyallerdir. Bu verilerin hükme esas alınamazlığı savunulmalı; hukuka aykırı delillerin derhal dosyadan çıkarılması talep edilmelidir. AYM’nin iptal gerekçeleri, savunmamızın Anayasal dayanağını oluşturmaktadır.

Av. Arb. Cengiz SERTTAŞ

(Türk ve Alman Barosu)